Blog

  • Strona główna
  • Blog
  • Pracownicy, podwykonawcy, zarząd, czyli kto może działać na szkodę spółki IT?

Pracownicy, podwykonawcy, zarząd, czyli kto może działać na szkodę spółki IT?

SPIS TREŚCI

Spółki IT odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu przyszłości cyfrowej. Jednak niezależnie od ich technologicznego zaawansowania, jak każda organizacja, również i one są narażone na ryzyko działań, które mogą negatywnie wpływać na ich funkcjonowanie i rozwój. Jednym z najpoważniejszych zagrożeń jest działanie na szkodę samej spółki IT, czyli podejmowanie czynności, które prowadzą do strat finansowych, osłabienia jej pozycji rynkowej, utraty reputacji lub stabilności operacyjnej. 

Zagrożenie działaniem na szkodę spółki może pochodzić z różnych źródeł. Często myśli się o konkurencji czy nieuczciwych partnerach biznesowych, ale nie można zapominać o działaniach mających swoje źródło wewnątrz spółki. Przyjrzymy się bliżej temu zjawisku, analizując jego różne aspekty oraz konsekwencje dla spółek IT. Skoncentrujemy się w szczególności na zagrożeniach wynikających z działań zarządu, pracowników oraz podwykonawców B2B. Zidentyfikujemy potencjalne ryzyka oraz wskażemy, w jaki sposób firma IT może się przed nimi chronić.

Działanie na szkodę firmy – zarząd

Odpowiedzialność za wyrządzenie szkody spółce może dotyczyć różnych osób. Wskazuje się, że kluczową rolę odgrywają osoby, które podejmują decyzje w imieniu przedsiębiorstwa. Dlatego działanie na szkodę spółki jest najczęściej definiowane w odniesieniu do błędów i zaniechań popełnionych w ramach pełnienia funkcji zarządczych lub nadzorczych w spółce.  

W polskim systemie prawnym kwestie te są uregulowane przede wszystkim w Kodeksie spółek handlowych oraz Kodeksie cywilnym. Zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych: 

Art.  293.  [Odpowiedzialność członków organów za wyrządzoną szkodę]

§1.  Członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy.

Działanie na szkodę spółki jest określane także jako przestępstwo niegospodarności lub przestępstwo nadużycia zaufania, co zostało również uregulowane w przepisach Kodeksu karnego: 

Art.  296.  [Wyrządzenie szkody w obrocie gospodarczym]

§1.  Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Istotą działania na szkodę spółki zgodnie z powyższym artykułem jest podjęcie przez osobę o uprawnieniach zarządczych decyzji, która skutkuje szkodą majątkową w wysokości przekraczającej 200.000 zł. Decyzja ta musi jednocześnie stanowić nadużycie uprawnień bądź niedopełnienie obowiązków. Wskazane przestępstwo występuje w kilku typach, m.in. uprzywilejowanym – gdy sprawca działa nieumyślnie (art. 296 par. 4 k.k.) lub kwalifikowanym – gdy wyrządza szkodę majątkową w wielkich rozmiarach tzn. kwota szkody przewyższa milion złotych (art. 296 par. 3 k.k.).  

Zgodnie z Art. 296 §4a.:

Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w §1a następuje na wniosek pokrzywdzonego, wspólnika, akcjonariusza lub udziałowca pokrzywdzonej spółki.

Zatem warunkiem niezbędnym do wszczęcia i prowadzenia postępowania karnego jest złożenie wniosku przez uprawniony podmiot. Jeszcze do końca września 2023 r. był nim wyłącznie pokrzywdzony, a więc sama spółka. Po nowelizacji Kodeksu karnego, która weszła w życie w dniu 1 października 2023 r., grono uprawnionych do złożenia wniosku o ściganie zostało powiększone o wspólników, akcjonariuszy oraz udziałowców pokrzywdzonej spółki.  

Jednakże należy podkreślić, że nie tylko osoby na stanowiskach kierowniczych mogą być odpowiedzialne za działanie na niekorzyść firmy. Jest to zjawisko wielowymiarowe, obejmujące różnorodne czynności podejmowane nie tylko przez podmioty zewnętrzne (np. konkurencja), zarząd i menedżerów spółki, ale i szeregowych pracowników, jak również podwykonawców B2B. 

Dowiedz się więcej

Ubezpieczenie w branży IT – B2B a umowa o pracę

Działanie na szkodę spółki – pracownicy

W spółce każdy pracownik ponosi odpowiedzialność za działanie na szkodę firmy. Jeśli jego postępowanie przyczynia się do strat finansowych, szkód majątkowych czy naraża firmę na utratę wizerunku – może zostać pociągnięty do odpowiedzialności. Konsekwencje bywają różnorodne. W zależności od skali szkody i konkretnej sytuacji mogą obejmować upomnienia, ale także odpowiedzialność cywilną lub karną. 

Aktem prawnym, który określa wzajemne prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy, jest Kodeks Pracy. Dział V dotyczy odpowiedzialności materialnej pracowników: zarówno za wyrządzoną szkodę, jak i za powierzone mienie. Zawiera też zasady, na jakich pracodawca może domagać się zadośćuczynienia finansowego od pracownika w sytuacji, kiedy ten wyrządzi mu szkodę.  

Zgodnie z Kodeksem pracy: 

Art.  114.  [Odpowiedzialność materialna pracownika] 

Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach niniejszego rozdziału. 

Art.  115.  [Zasada adekwatności; związek przyczynowy] 

Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. 

Art.  117.  [Ograniczenie odpowiedzialności]

§1.  Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia.

§2.  Pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.

Co istotne, przepisy określają również maksymalną wysokość odszkodowania. Zgodnie z Art.  119.  [Ograniczenie wysokości odszkodowania] Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. 

Natomiast nie dotyczy to sytuacji, kiedy pracownik wyrządzi szkodę umyślnie, bowiem zgodnie z Art.  122.  [Szkoda wyrządzona umyślnie] Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. 

Działanie na szkodę spółki ma miejsce także wówczas, gdy pracownik nie działa bezpośrednio na niekorzyść pracodawcy, ale w ramach pełnienia obowiązków pracowniczych wyrządza szkodę osobie trzeciej (np. kontrahentowi) – w takiej sytuacji za szkodę odpowiedzialny jest pracodawca i to on jest zobowiązany do jej naprawienia (zgodnie z Art. 120 k.p.). Jeśli spółka naprawiła szkodę wyrządzoną osobie trzeciej przez pracownika może zażądać od niego zwrotu poniesionych kosztów (zgodnie z tym samym art. k.p.). 

Należyte i nienależyte wykonanie umowy

Na czym polega?

Działanie na szkodę spółki – podwykonawcy

Nie jest tajemnicą, że w branży IT odsetek umów o pracę od lat konsekwentnie spada. Specjaliści – w szczególności ci bardziej doświadczeni – preferują model współpracy na podstawie kontraktu B2B, gdyż pozwala im to osiągać wyższe dochody.  

Jak wygląda odpowiedzialność takich podwykonawców wobec spółki? Odpowiadają oni zgodnie z Kodeksem cywilnym do pełnej wysokości szkody. Oznacza to odpowiedzialność zarówno za szkodę rzeczywistą, jak i za utracone korzyści. Oczywiście zgodnie z Art. 353 [Zasada swobody umów] zakres odpowiedzialności może być odmiennie określony w umowie pomiędzy stronami. Oznacza to, że odpowiedzialność takiego kontraktora może zostać ograniczona odpowiednimi zapisami. W praktyce nie jest to jednak rozwiązanie zbyt często spotykane.  

Jak to się ma do szkód wyrządzonych osobom trzecim, za które był odpowiedzialny podwykonawca B2B? Spółka zawsze będzie odpowiadała za szkody podwykonawców, które są spowodowane niewywiązaniem się z postanowień umowy, jak za działania własne. Zasada ta wynika z Art. 474. [Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania i zaniechania osób trzecich] Dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza.

Działanie na szkodę spółki – przykłady

Kiedy w praktyce można mówić o działaniu na szkodę spółki? Osoba, która zasiada w zarządzie spółki może nadużyć udzielonych jej uprawnień lub nie dopełnić ciążącego na niej obowiązku, gdy: 

  • uchyla się od płacenia podatków, nie płaci ich w terminie, błędnie je rozlicza itp.; to samo dotyczy składek ZUS;
  • nierzetelnie prowadzi księgowość, fałszuje dane finansowe spółki, dokonuje nieuprawnionych wypłat i przelewów;  
  • nie złoży wniosku o upadłość spółki we właściwym czasie; 
  • nie informuje o możliwości zawarcia korzystnej umowy (zataja informacje);
  • decyduje o podpisaniu niekorzystnej umowy, np. wiedząc, że kontrahent jest niewypłacalny;  
  • narusza dobra osobiste spółki, np. poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o spółce; 
  • prowadzi działalność konkurencyjną itp.  

Odpowiedzialność karną za działanie na szkodę spółki może ponieść także pracownik, zwłaszcza wyższego szczebla. Realia prowadzenia biznesu powodują, że uprawnienia i obowiązki są delegowane w dół hierarchii organizacji. Dlatego o przestępstwo nadużycia zaufania mogą zostać oskarżeni dyrektorzy, kierownicy, menadżerowie i inne osoby na kluczowych stanowiskach.  

Niestety zdarzają się też sytuacje, kiedy to szeregowy pracownik czy też kontraktor B2B wyrządza szkodę spółce IT. Możemy wyróżnić działania bezpośrednio na szkodę pracodawcy, jak i działania, które powodują szkodę, za którą będzie odpowiedzialna spółka (np. kiedy pracownik podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych wyrządzi szkodę osobie trzeciej). Przykłady takich działań to: 

Podsumowanie

Warto pamiętać, że działanie na szkodę spółki podlega karze – nawet do 10 lat pozbawienia wolności. Najlepszym sposobem, żeby się przed tym chronić, jest oczywiście bezwzględne przestrzeganie prawa oraz skrupulatne wykonywanie swoich obowiązków zawodowych. Warto też zainwestować w odpowiednie ubezpieczenia, które zapewniają ochronę przed konsekwencjami działań na szkodę firmy, zarówno dla zarządu, pracowników jak i podwykonawców.

Aleksandra Woźniakowska

Aleksandra Woźniakowska

Brokerka.

Odpowiada za ubezpieczenia majątkowe dla branży IT. Na co dzień szeroko dba o bezpieczeństwo Software House’ów.

W ubezpieczeniach od 7 lat.

Może zainteresuje

Cię także: