Posiadanie polisy odpowiedzialności cywilnej jest podstawą bezpieczeństwa dla firm budowlanych. Wraz z polisą chroniącą od ryzyk budowy (CAR) stanowi najlepszą możliwą ochronę przed konsekwencjami szkód.
Odpowiedzialność cywilna firm budowlanych
Odpowiedzialność cywilna firm budowlanych jest najczęściej znacznie szersza niż standardowa odpowiedzialność cywilna wynikająca z zawinionego działania sprawcy.
W polskim prawie wyszczególnione są trzy podstawowe zakresy odpowiedzialności cywilnej:
- odpowiedzialność cywilna na zasadzie winy (należy udowodnić, że sprawca spowodował szkodę),
- odpowiedzialność cywilna na zasadzie ryzyka (nie ma konieczności udowadniania winy),
- odpowiedzialność cywilna na zasadzie słuszności (sprawca musi naprawić szkodę, która wynikła z jego działania lub zaniechania).
Firma budowlana ponosi odpowiedzialność cywilną na zasadzie ryzyka. Co to oznacza? Poszkodowany nie musi udowadniać winy firmy budowlanej, więc uniknięcie odpowiedzialności jest w tej sytuacji bardzo trudne.
Nawet jeśli podczas realizacji prac budowlanych doszło do szkody w mieniu, szkody osobowej lub szkody finansowej – możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności jest bardzo niska. Nie ma przy tym znaczenia, czy szkoda wynikała z zawinionego działania spółki budowlanej.
Podstawa prawna do przypisania odpowiedzialności
Standardowa zasada odpowiedzialności za zasadzie ryzyka opisana została w art. 415 Kodeksu Cywilnego:
Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
W przypadku spółek budowlanych praktyczne zastosowanie będzie miała znacznie szersza zasada odpowiedzialności wynikająca z art. 435 § 1 Kodeksu Cywilnego, która mówi o tym, że firmy budowlane ponoszą odpowiedzialność na zasadzie ryzyka:
Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Powyższy przepis Kodeksu Cywilnego wskazuje, że istnieją tylko 3 sytuacje (tzw. przesłanki egzoneracyjne), które mogą spowodować uwolnienie się od odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za powstałe zdarzenie szkodowe.
I - Siła wyższa
Pierwszą z nich jest tzw. „siła wyższa” rozumiana najczęściej jako “Act of God”. Należą do nich na przykład zdarzenia o charakterze katastrofalnych działań przyrody takie jak: huragany, powodzie, trzęsienia ziemi itp. Nie oznacza to jednak, że każdy mocniejszy deszcz lub huragan będzie automatycznie powodował zakwalifikowanie zdarzenia jako siła wyższa i możliwość uniknięcia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka. Musi to być nadzwyczajne zjawisko pogodowe o charakterze katastroficznym.
II - Wyłączna wina poszkodowanego
Drugą sytuacją jest zdarzenie szkodowe, które powstało wyłącznie z winy poszkodowanego, przy czym kluczowe jest tutaj słowo „wyłącznie”. Jeżeli w jakimkolwiek stopniu spółka budowlana przyczyni się do powstania szkody, wówczas nie będzie możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności cywilnej na zasadzie ryzyka.
SPRAWDŹ TEŻ: Odpowiedzialność generalnego wykonawcy za roboty budowlane
III – Wina osoby trzeciej, za którą firma budowlana nie ponosi odpowiedzialności
Trzecia sytuacja dotyczy zdarzenia, które powstało z winy osoby trzeciej, za którą sprawca (spółka budowlana) nie ponosi odpowiedzialności. Należy tutaj zaznaczyć, że w przypadku braku zidentyfikowania sprawcy nie ma możliwości powołania się na ten punkt i uwolnienia się od odpowiedzialności cywilnej na zasadzie ryzyka.
Istnieje wiele wyroków sądowych, które wskazują jednoznacznie, że sytuacja taka dotyczy zdarzenia, w którym sprawca zostaje ustalony i można jednoznacznie wskazać, że wobec spółki budowlanej jest to osoba trzecia, za którą nie ponosi ona żadnej odpowiedzialności.
Zarówno zakres, jak i charakter prowadzonych prac budowlanych powodują, że prawdopodobieństwo powstania szkody podczas realizacji prac budowlanych jest bardzo wysokie. Z kolei zaostrzony rygor odpowiedzialności cywilnej spółek budowlanych (odpowiedzialność cywilna na podstawie ryzyka) powoduje, że możliwość skutecznego uchylenia się od odpowiedzialności jest bardzo niska.
Posiadanie polisy OC z zakresem pasującym do specyfiki działania danej firmy budowlanej wraz z polisą ryzyk budowy (CAR/EAR) stanowi najskuteczniejszą metodę zarządzania ryzykiem związanym z prowadzeniem działalności budowlanej.
Dobrze dopasowane ubezpieczenie OC działalności pozwala na znaczący transfer ryzyka i zapewnia spokój oraz płynność finansową w przypadku wystąpienia znacznej szkody. Bardzo istotny jest fakt, że ubezpieczyciel będzie dodatkową stroną postępowania szkodowego, która zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa ma obowiązek ochrony ubezpieczonej spółki przed niezasadnym roszczeniem ponosząc przy tym czasami bardzo wysokie koszty obrony prawnej.
